Jabberwocky i jego wpływy

Opublikowano 27 marca 202613 kwietnia 2026 przez Danuta Radomska

Ktoś zabił coś

Jabberwocky: Twas brillig, and the slithy toves …. Alicja, przechodząc na drugą stronę lustra, znajduje książkę napisaną w języku, którego nie zna. Przynajmniej tak jej się wydaje, dopóki nie uprzytamnia sobie, że to lustrzana książka. „Jeśli ją przyłożę do Lustra, słowa ułożą się znowu prawidłowo”. Dziewczynka nie chce przyznać się, że nie bardzo może zrozumieć poemat. „Nasuwa to jakieś myśli . . . ale nie wiem dokładnie, jakie! Bądź co bądź, ktoś zabił coś: to jest oczywiste w każdym razie.” Aż chciałoby się za nią powtórzyć. Wiersz na tyle intryguje Alicję, że na dalszym etapie swojej wędrówki, pyta o wyjaśnienie mądrego Humpty Dumpty. I nic w tym dziwnego, ponieważ potrafi on wyjaśnić znaczenie wszystkich wierszy, nawet tych, których jeszcze nie napisano. Cóż takiego jest w tej Anglo-Saxon strofie, że wyróżnia się na tle innych wierszy Lewisa Carrolla? W dodatku stanowi wyzwanie, któremu nie każdy tłumacz sprosta.

Twas brillig – nonsensowy wiersz

Jabberwocky jest klasycznym przykładem nonsensownego wiersza, a sprawiają to trzy czynniki:

Treść stanowi opowieść o młodzieńcu, który udaje się na wyprawę, by zgładzić potwora.
Spójny rym i metrum wiersza kontrastują z chaosem słów pozbawionych sensu
Temat Jabberwocky odzwierciedla podróż do nieznanego języka

Już sam tytuł wiersza sygnalizuje trudności na jakie napotyka tłumacz. Zastosować translację czy transliterację? Jabber – to bełkot, paplanie, trajkotanie; wocky – zwariowany. Bełkotnik Ireneusza Sadowskiego byłby dobrym przykładem translacji. Przeszkadza mi tylko jedno – Bełtkotnik nie brzmi zbyt groźnie; to jednak potwór, którego trzeba zabić. Polski Bełkotnik przywołuje raczej obraz pijaczka, nie potrafiącego się już poprawnie wysłowić. Natomiast angielski Jabberwock posiada „The jaws that bits, the claws that catch! U Słomczyńskiego młodzieniec powinien strzec się „szponów jak kły, i tnących szczęk” u płomiennookigo potwora.

Wyzwanie dla tłumaczy

Zdecydowana większość tłumaczy skorzystała z transliteracji, poczynając od Dżabbersmoka. Nawet jeśli czytelnik widzi nieznane w Polsce słowo Dżabber, to już końcówka – smok -wywołuje odpowiednią konotację – coś groźnego. Jabberwock został fonetycznie spolszczony : „Dziaberłak”, „Dżabrokłap”, „Żabrołak”, „Dżabersmok”, chociaż zdarzają się i „Bełkotliszki” czy „Plotwory”. Jednak nikt nie pobił „Jablewocka”. Przykładowe przekłady pierwszej zwrotki pokazują, że Jabberwock wciąż prowokuje tłumaczy. Dodatkowo trudno mówić o przekładach, skoro sam autor zastosował słowa przez siebie wymyślone.

Jabberwocky w kulturze

Bez znajomości Alicji po drugiej stronie lustra i analizowanego przez Humpty Dumpty wiersza, nawet znając język angielski, trudno roześmiać się z tego usprawiedliwienia.

Tymczasem właśnie Jabberwocky jest pieśnią śpiewaną nie tylko na angielskich szkolnych przedstawieniach, ale także przez akademickie czy profesjonalne chóry.

Ilustracje :

https://youtu.be/GLQos7-Vq8M?si=1OLbPA6mmvB-PAQ0 ;
https://youtu.be/iBUR3VwSpdE?si=PtJY1KbacmmTiK9n;
https://youtube.com/shorts/kvabDGe-W6M?si=XTUS-thy9PvmXb8f ;
https://youtu.be/jfx2U4G7VXg?si=_lZ2LolNzfkeeE1-;
https://youtu.be/beN1RcF6Z5I?si=SbZbxGCMmtwsHB_p „
https://youtu.be/M3FphBkx6Co?si=H1HTX5u0Ld4P04R_ ;

Song:

· Donovan: https://youtu.be/XQCFIE3c_ns?si=wNYsC7E2yDFbYStS;
· Erutan: https://youtu.be/TlyrweRsILk?si=qB0nyE2ExU2pDBDU ;
· The 3 D’s #https://youtu.be/bYPeMOBXZZ8?si=7kTmWVAEusUj9Q4J

Szkoła:

· Szkoła 1: https://youtu.be/RSbKAsoc0WM?si=E-ZdiOsnnKhqIWVA
· Szkoła 2: https://youtu.be/VfgBaMqdfCk?si=jnNsjTCEQmXxmmrR
· Szkoła 3: https://youtu.be/FFytoj2ooZk?si=DsyrOHlWV3cxrkKm
· Szkoła 4 https://youtu.be/ti3pcEfk5TQ?si=Qc2Jf-rFTnWojakH
· Szkoła 5: https://youtu.be/CmuRbrA5AdU?si=TwWJNeJU-ubxkpnR
· Szkoła 6: https://youtu.be/PD1roQbrNsM?si=m3vGsSahy5y_9jAm 😊

University: https://youtu.be/Bnkumgf5qVw?si=epdAxsKY0A3ukQKK

Muzyka: https://youtu.be/uTO6c5yfayI?si=5iwH7eqDoeuWUx6G

Chór:

https://youtu.be/My-_ZXP9ynw?si=eMsLpghD5k36FaJB ;
https://youtu.be/Ihh2pWrifVw?si=O7YpNikQgSR_JRbg ;
https://youtu.be/g0mcFptsh60?si=GzZd58LwORRXNLT4 ;
https://youtu.be/OOaVgRU4vAs?si=_vukOP0S2reEH4xk ;
https://youtu.be/z9aHlFwtOqo?si=3xohP4LfSCCvtaWS

AI:

https://youtu.be/QnVPkZe6Tc8?si=F_yA5LYNNUfID4Ow ☹:
https://youtu.be/biYxrE3kM0A?si=4K60j5gygZWiCDl8 ☹

· Szkoła w Indiach : https://youtu.be/Uu7i4F64fHw?si=_DpvO0QAFbIpf4pX

· Teatrzyk: https://youtu.be/tr4GH61VStM?si=jXteKYpEJ9J_e515

Film:

https://youtu.be/9CLlFk97FBk?si=6A4JJawKZdzFq2NP ;
https://youtu.be/8F1anpTxkmQ?si=1jz5_Vp8ueZ4oxIe ;;
https://youtu.be/iQWV5cJb5X4?si=7UsKQ8jfkd72qhwk

Show:

https://youtu.be/Mk7oyarr9S4?si=-WKEZ48pqoIay5G7 ;
https://youtu.be/XGcV33wEGsU?si=v6v54IsuTVVPXK3C ;
https://youtu.be/LbGbU65_Rbg?si=b8OL6xvXxA_vGDZg muppety

Analiza?:

Analiza Jabberwocky

Polskie tłumaczenia

Lewis Carroll: Jabberwocky

Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were borogoves,

And the mome raths outgrabe.

Janina Zawisza -Krasucka ….

[…pierwsza zwrotka opuszczona ]

„Strzeż się Jablewocka, mój synu!

Bo gdy ziewa, to kąsa, gdy się wita, to bije. [1936]

Maciej Słomczyński: Dżabbersmok

Było smaszno, a jaszmijesmukwijne

Świdrokrętnie na zegwniku wężały,

Peliczaple stały smutcholijne

I zbłąkinie rykoświstąkały. [1972]

Janusz Korwin-Mikke: Żabrołak

Błyszniało – szlizgich hopuch świr

Tęczując w kałdach świtrzem wre,

Mizgłupny był borolągw hyr,

Chrząszczury wilzły młe. [1980]

Juliusz Woktor Gomulicki: Żubrowołk

Podpiekało. Śliskawe towony

Kołbiegajac zegarotraw świdrzyły,

Borogowy chodziły wkurzone,

A tłuściaki świskichały co siły. [1981]

Robert Stiller: Żabrołaki

Był czas mursztławy, ślibskie skrątwy

Na wałzach wiercząc świrypły,

A mizgłe do cna boroglątwy

I zdomne świszczury zgrzypły. [1986]

Stanisław Barańczak: Dziaberliada

Brzdęśniało już; ślimonne prztowie

Wyrło i warło się w gulbieży;

Zmimszałe ćwiły borogowie

I rcie grdypały z mrzerzy. [1993]

Leszek Lachowiecki: Dżabbasmok

Było trwopnie, ślikłe wężywije

Wkrętniwie na chrojcu wcześniały,

Gdy Żuraple żałogięły szyje,

Dzikądy chrząświstnie garpiały. [1995]

Jolant Kozak: Dziaberlak

Bzdrężyło. Szłapy maślizgajne

Bujowierciły w gargazonach.

Tubylerczykom spełły fajle,

Humpel wyświchnął ponad. [1997]

Antoni Marianowicz: Dziwolęki

Grozeszły się po mrokolicy

Smokrope strasznowiny:

Dziwolęk znowu smokolicy

Ponurzył się w grzęstwiny. [1993]

Katarzyna Dmowska: Dżaberłok

Przedpośilniem spręślizgłe wirszczuki

W horyzontniku wiatracząc, świzdrzyły.

Na wskroś kiepszczęsne były szczotugi

I dalekomne grzmistały świniły. [2009] ???