Paweł Beręsewicz – tłumacz Alicji i gość Biblioteki

Ciepły letni dzień. Stary urokliwy  park tonący w kwiatach. Sympatyczny, wysoki, młody mężczyzna. Może nauczyciel? Albo pisarz baśni?  Słychać jak bawi rozmową  otaczające go dzieci. Trochę czaruje. Pije herbatę  z małą dziewczynkę. Czyżby obrazek wiktoriańskiego Lewisa Carrolla? Nie! To autor książek dla dzieci i tłumacz – Paweł Beręsewicz. W ramach cyklu „Czytanie na trawie” Miejska Biblioteka Publiczna  zaprosiła dzieci na spotkanie „Żeby nóżki chciały iść” z Pawłem Beręsewiczem autorem słynnych Ciumków i ponad pięćdziesięciu innych książek.  Chociaż literatura dziecięca i młodzieżowa dominuje w jego twórczości, to zajmuje się on także publicystyką literacką. Dodatkowo, współpracował przy opracowaniu wielkich słowników polsko-angielskich i angielsko-polskich.¹* Jest laureatem nagrody “Guliwera”, konkursu literackiego Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, Nagrody Literackiej im. Kornela Makuszyńskiego. Oprócz pisania książek dla dzieci, Paweł Beręsewicz jest także tłumaczem:  Tajemniczy ogród, Przygody Tomka Sawyera, Ania z Zielonego Wzgórza. Dla Alicjolożki najważniejsza jest dylogia Alicja w Krainie Czarów i Po drugiej stronie lustra.

Ilustracje dla dzieci czy dorosłych

Paweł Beręsewicz nie dość, że oczarował dzieci i ich rodziców, to jeszcze znalazł czas na pogawędkę o Alicji. Podczas herbatki w bibliotecznej kawiarni Da Vinci rozmawialiśmy o problemach z jakimi spotykają się tłumacze oraz o polskich ilustracjach tej klasycznej baśni. Swego czasu miałam okazję zapoznać się z wnikliwym studium Arnolda Hirshon’a na temat świata ilustracji angielskojęzycznych wersji Alicji. Według mnie polscy ilustratorzy nie dostrzegają potencjału dzieła Lewisa Carrolla. Kolekcjonerzy na całym świecie zbierają egzemplarze Krainy Czarów właśnie dla wyjątkowych ilustracji. Pole do popisu mają artyści tworzący dla dzieci, jak i  dla dorosłych, czego przykładem mogą być ilustracje Aleksandry Adamskiej-Rzepki. Dylogię Carrolla w przekładzie Pawła Beręsewicza wydało Wydawnictwo Skrzat, a ilustrowała Milena Molenda. Chociaż nie są one tak słodkie jak Adamskiej–Rzepki, to brak im pewnego dowcipnego podtekstu, który można zobaczyć w książce wydanej przez Olesiejuk. Znając niektóre pozycje  Beręsewicza, spodziewałam się, że Alicję zilustruje Suren Vardanian, nasz wspólny znajomy.

Czary Alicji

W mojej biblioteczce stoi słownik angielsko-polski. Obecnie to już raczej dekoracja, ale widniej tam nazwisko Pawła Beręsewicza. Teoretycznie spotkaliśmy się dwadzieścia lat temu. Praktycznie, dzięki Bibliotece Miejskiej, dopiero w 2025 roku, kiedy ukazała się  Alicja po drugiej stronie lustra, której to książki jest dziewiątym tłumaczem. Dla mnie była to też okazja do rozmowy o wyzwaniu jakim jest tłumaczenie Alicji. Absurdalny humor Carrolla jest w dużej mierze oparty na grach językowych, na skojarzeniach czy przekręceniach. To, co jest głęboko zakorzenione w języku angielskim, nie zawsze można oddać  zgrabnie po polsku. Czasami się to udaje, innym razem trzeba odpuścić. Tłumaczenie jest zwykle rodzajem gry – przetłumaczyć wiernie czy interpretować? Dla Pawła Beręsewicza to fascynujące zajęcie; nie czytał wcześniej innych tłumaczeń, a czytelnikom przekazał swoją wizję Alicji.  O Krainie Czarów w jego wykonaniu pisałam tutaj. Tego letniego popołudnia w parku otrzymałam z rąk tłumacza obie książki z dedykacją. Czary Alicji!  – inaczej trudno to wytłumaczyć.

I znów Kraina Czarów żywa!

Dzień po prześnionym dniu przepływa,

Dziw się roztapia w nowych dziwach.

Paweł Beręsewicz

———–

1* Wydawnictwo Naukowe PWN Oxford, Warszawa 2004