Francuska Alicja w ilustracjach Romain Cece
Romain Cece i ilustracje francuskiej Alicji
Francuski artysta (a także inżynier!) Romain Cece czerpie inspirację z tak różnorodnych źródeł, jak twórczość Gustave’a Dorégo, Philippe’a Druilleta, Mœbiusa czy włoska sztuka barokowa. Jego poprzednia książka ilustrowana, En lisant La Légende des siècles (2023), inspirowana poezją Victora Hugo, przyniosła mu niezwykłe wyróżnienie: 23 jego oryginalne rysunki zostały zakupione do zbiorów paryskiego muzeum Maison de Victor Hugo.
Teraz artysta wykorzystuje swoją nieposkromioną wyobraźnię, by stworzyć własną wizję świata Lewisa Carrolla. Jego Kraina Czarów przypomina niezwykle wystawny karnawał, zaludniony postaciami w maskach. Jak wyjaśnia sam artysta: „Wyobraziłem sobie Alicję jako barokowy karnawał, z teatralnymi kostiumami, maskami weneckimi i neapolitańskimi oraz celowo papierowo-mâchéowymi dekoracjami, niczym w przedstawieniu commedii dell’arte”.
Rezultatem jest wizja prawdziwie oryginalna i niezwykle fascynująca. Wszystkie 25 ilustracji wykonanych piórkiem i tuszem, inspirowanych niemiecką grafiką i włoskim barokiem, dosłownie pęka w szwach od fantastycznie misternych szczegółów, symboli i aluzji zaczerpniętych z mitologii, religii, malarstwa, rzeźby, literatury i architektury. Jest tu tak wiele do odkrycia, że szczegółowy opis choćby jednej ilustracji mógłby zająć całą tę recenzję! Ograniczę się więc do kilku szczególnie interesujących przykładów.
Sama Alicja nieustannie się zmienia. Jej fryzura, ubranie, a nawet rysy twarzy przeobrażają się w trakcie podróży. Moją ulubioną wersją bohaterki jest elegancka Alicja stojąca przy szklanym stoliku, której piękna twarz przywodzi na myśl pełne wdzięku postacie z obrazów Botticellego.
Rabbit hole – Królicza nora
Ilustracja przedstawiająca upadek Alicji do króliczej nory wprowadza grę światła i ciemności, nawiązując zarówno do dramatycznego światłocienia barokowego malarstwa, jak i do przeciwstawnych, lecz wzajemnie uzupełniających się sił yin i yang z chińskiej filozofii. Po prawej stronie zdumiewająco misterna dekoracja architektoniczna przywodzi na myśl podziemny majestat Khazad-dûm, wielkiego królestwa krasnoludów z dzieł Tolkiena. Dodatkową warstwę klasycznej symboliki tworzą atlanci z zasłoniętymi oczami — męskie odpowiedniki kariatyd, czyli rzeźbionych postaci kobiecych pełniących funkcję kolumn.
W sali pełnej drzwi nad głowami bohaterów pojawia się niezwykła wizja Państwa Bożego św. Augustyna — tyle że odwrócona do góry nogami! To odwrócenie przypomina również rozważania Alicji o możliwości przelecenia na wylot przez kulę ziemską i znalezienia się w Australii lub Nowej Zelandii, gdzie, jak sobie wyobraża, ludzie chodzą głowami w dół.
Caucus Race
Wyścig zwierząt, zwany Caucus Race, odbywa się na podwyższonej grobli wspartej na filarach, ponad wodami Kałuży Łez. Teatralna kurtyna utworzona z łańcuchów ozdobionych ezoterycznymi symbolami oddziela tę scenę od poprzedniej, zamieniając całą ilustrację w niezwykle wyszukaną scenografię.
Gąsienica jest wspaniałą istotą hybrydyczną. Jej młodzieńcza twarz o klasycznej urodzie przywodzi na myśl grecko-rzymskiego bohatera Perseusza, natomiast muskularny tors, przypominający budowę centaura, oraz naszyjnik ozdobiony głową Gorgony wprowadzają kolejne odniesienia mitologiczne. Niezwykle ozdobna fajka wodna przypomina testa di moro, tradycyjne sycylijskie naczynie ceramiczne w kształcie ludzkiej głowy. Gąsienica trzyma również książkę, wprowadzając filozoficzny wymiar godny Rozmyślań rzymskiego cesarza Marka Aureliusza. Pod grzybem rozciąga się cudownie bujna dżungla roślin, liści i tajemniczych masek, przedstawionych z oszałamiającą precyzją, a wokół fruwają motyle.
Równie pomysłowa jest ilustracja Alicji z szyją wydłużoną niczym ciało węża. Ponad nią unosi się skrzydlaty Ikar, tragiczny bohater mitologii greckiej, który podczas swojego lotu zbliżył się zbytnio do słońca. Matka Gołębica przemieniła się w ciężarną kobietę o skrzydłach harpii z greckich mitów, natomiast jej dziób przypomina skamieniałą czaszkę prehistorycznego stworzenia. Cóż za niezwykłe połączenie!
Nawet Lokaj-Żaba i Lokaj-Ryba zostali przemienieni w groźne postacie. Ich wspaniale umięśnione nogi i potężne ciała nadają im męski, niebezpieczny wygląd renesansowych zabójców pozostających na usługach Cezara Borgii.
Kuchnia Księżnej to prawdziwa eksplozja dziwacznych obrazów. Kot z Cheshire spoczywa na piedestale niczym wyjątkowo zadowolona ze swego losu ofiara przeznaczona na ołtarz, podczas gdy sama Księżna przyjmuje pozę Matki Boskiej ze słynnej Piety Michała Anioła. Jej niezwykłe nakrycie głowy łączy królewską koronę Kleopatry, wraz z egipską kobrą zwaną ureuszem, z natychmiast rozpoznawalną sylwetką Opery w Sydney. Proszę znaleźć drugą tak interesującą Księżną!
Istnieją dwie zupełnie różne ilustracje przedstawiające szaloną herbatkę. Pierwsza ma zdecydowanie germańską atmosferę, przypominającą ryciny Albrechta Dürera. Kapelusznik jest tu dojrzałym mężczyzną o imponujących, podkręconych wąsach w niemieckim stylu. Ponad stołem Gąsienica pojawia się na niebie, podtrzymywana przez gwiazdy rozmieszczone podobnie jak mityczne stworzenia na starożytnych greckich mapach nieba i przedstawieniach znaków zodiaku.
Na drugiej ilustracji wszystko się zmienia. Perspektywa jest inna, a atmosfera przenosi nas do włoskiego renesansu. Kapelusznik stał się teraz przystojnym, gładko ogolonym młodzieńcem o klasycznej urodzie Dawida Michała Anioła. Stół pokrywają makabryczne i tajemnicze przedmioty, które doskonale pasowałyby do powieści Umberta Eco.
Kot z Cheshire przechodzi równie zdumiewające metamorfozy. W jednej ze scen wyrastają mu skrzydła niczym starożytnemu bóstwu mezopotamskiemu, a misterne łańcuchy i ozdoby na jego głowie przywodzą na myśl egzotyczny przepych Kartaginy opisany przez Gustave’a Flauberta w powieści Salambo.
W ogrodzie Królowej karty malujące róże stanowią kolejny triumf wyobraźni. Postać znajdująca się najbliżej widza łączy rysy słynnego monumentalnego posągu galijskiego wodza Wercyngetoryksa z wyglądem Umierającego Gala (Galata morente), znanej antycznej rzeźby przedstawiającej śmiertelnie rannego celtyckiego wojownika.
Równie niezwykła jest kompozycja tej ilustracji. Cece szeroko wykorzystuje złoty podział i związaną z nim spiralę — matematyczną zasadę proporcji, która od stuleci fascynuje artystów. Jak sam wyjaśnia: „Każda scena wykorzystuje proporcje i spiralę złotego podziału, aby wprowadzić wewnętrzną harmonię w pozorny chaos”.
„Taka organizacja prowadzi wzrok widza, przywołując subtelny, ukryty porządek, który odzwierciedla główny temat książki: absurdalną krainę rządzoną przez nieuchwytną, wewnętrzną logikę”.
Artysta przyznaje jednak, że inspiracja twórcza czasami bierze górę nad matematyczną precyzją: „Ustaliłem sobie zasadę, że kompozycje powinny być zgodne ze złotą spiralą. W praktyce nie dotyczy to wszystkich ilustracji; jeśli kompozycja przychodzi mi do głowy spontanicznie, daję jej pierwszeństwo. Większość jednak opiera się na ścisłej geometrii”.
Inna scena w ogrodzie Królowej łączy Stary Testament z wielką operą. Kot z Cheshire wisi ponad zgromadzonymi postaciami niczym bożek, przywołując skojarzenie ze Złotym Cielcem, którego czcili Izraelici, gdy Mojżesz przebywał na górze Synaj. Królowa dramatycznym gestem wskazuje na Kota i niemal można sobie wyobrazić, jak zaczyna śpiewać Le Veau d’or — słynną arię Mefistofelesa wychwalającą Złotego Cielca z opery Faust Charles’a Gounoda!
Na następnej ilustracji Kot z Cheshire znów się przeobraża. Nadal unosi się ponad ogrodem, lecz teraz nosi zdumiewająco skomplikowaną maskę zbudowaną z niezliczonych metalowych form, ozdobnych elementów i wijących się macek kałamarnicy. Wszystko to przemienia go w stworzenie godne potwornego Cthulhu z opowieści H. P. Lovecrafta!
Niby-Żółw króluje pośród chaotycznego rumowiska kolumn i architektonicznych ruin. Cała scena przywodzi na myśl biblijne zburzenie świątyni Dagona, której filary Samson przewrócił, grzebiąc pod gruzami zarówno siebie, jak i zgromadzonych Filistynów.
Pozioma kompozycja ilustracji do rozdziału dwunastego robi szczególnie wielkie wrażenie. Po prawej stronie główne postacie skupione są razem niczym zrozpaczeni rozbitkowie uczepieni szczątków tratwy na słynnym obrazie Théodore’a Géricaulta Tratwa Meduzy. W lewym dolnym rogu rozciąga się natomiast kontrastująca z nimi wizja utopii: wspaniałe miasto nad morzem, rozświetlone złotymi promieniami wschodzącego słońca, idealna cywilizacja godna Utopii (1516) Tomasza Morusa.
Wysoko ponad chmurami skrzydlaty Kot z Cheshire wyłania się z niebiańskiej krainy zbudowanej z niezwykle skomplikowanych form dekoracyjnych. Ta wyszukana niebiańska architektura przywołuje wspaniałości Raju Dantego, a szczególnie jego wizję Empireum, najwyższej sfery niebios, gdzie zbawieni tworzą olśniewającą niebiańską różę.
Oskarżony Walet Kier
Scena sądowa ma równie monumentalną kompozycję. Król góruje nad zgromadzonymi niczym Bóg Ojciec zasiadający ponad niebiańskim trybunałem na renesansowym obrazie. Walet Kier to kolejny cudownie groteskowy pomysł artysty: ma ogromne, mięsiste kończyny, dziwnie wydłużoną głowę i szyję, a przy tym niemal zupełnie pozbawiony jest tułowia! W miejscu, gdzie powinien znajdować się jego korpus, widzimy jedynie cienką kartę do gry owiniętą wokół pustej przestrzeni.
Wreszcie, podczas wspaniałej eksplozji kart do gry, masek, łańcuchów, koron i kluczy, cała scena nabiera wyraźnie boschowskiej intensywności, przywodzącej na myśl fantastyczne wizje Hieronima Boscha. Król wyłania się ze swojej karty całą postacią, niczym zmarli powstający z grobów w tradycyjnych przedstawieniach Sądu Ostatecznego. Tymczasem Alicja góruje nad całym chaosem niczym przerażająca Meduza, z włosami przypominającymi wijące się węże i niewidzącym, proroczym spojrzeniem starożytnej rzymskiej sybilli.
A przecież opisałam zaledwie maleńką część niezwykłych szczegółów ukrytych w ilustracjach Cecego! Jest ich znacznie, znacznie więcej, a czytelnicy będą mieli absolutnie cudowną zabawę, odkrywając kolejne warstwy symboli i aluzji. Warstw jest tutaj więcej niż w słynnej cebuli Shreka, a ich rozszyfrowywanie jest zdecydowanie przyjemniejsze niż rozwiązywanie najbardziej podchwytliwych, zaszyfrowanych krzyżówek!
Z największym entuzjazmem polecam tę książkę wszystkim miłośnikom symbolicznych, surrealistycznych i szalenie pomysłowych interpretacji Alicji Lewisa Carrolla. To prawdziwa uczta dla oczu, fascynująca wyprawa w poszukiwaniu skarbów historii sztuki i cudownie ekstrawagancka Kraina Czarów, jakiej nie znajdziemy nigdzie indziej!
—
Autor artykułu: Semper Lux , posiada kolekcję 600 różnych, pod względem ilustracji, wydań tej samej książki “Alice in Wonderland”. Pisze recenzje dla amerykańskiego czasopisma Knight Letter, poświęconego twórczości Lewisa Carrolla.
Alice au pays des merveilles (Alicja w Krainie Czarów) lustracje: Romain Cece. Przekład na język francuski: Jacques Papy. Paryż: Éditions Interférences, 2026. ISBN 9782909589558



















![5.3.[25]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/5.3.25.jpg)
![7.1.[26]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/7.1.27.jpg)
![8.1.1.[27]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/8.1.1.28.jpg)
![8.1.2.[28]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/8.1.2.29.jpg)
![8.2.2.[30]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/8.2.2.31.jpg)
![Paszporty Alicji 8.2.1.[29]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/8.2.1.30.jpg)
![5.1.[23]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/5.1.23.jpg)
![5.2.[24]](https://lawendowykapelusz.pl/wp-content/uploads/2021/09/5.2.24.jpg)

